کراودفاندینگ چیست؟ تامین مالی جمعی به چه معناست؟ وبلاگ راتا

کراودفاندینگ چیست؟ تامین مالی جمعی به چه معناست؟

کراودفاندینگ یا سرمایه‌گذاری جمعی یا تامین مالی جمعی، روشی است برای بدست آوردن پول از مخاطبان بزرگ، که به‌جای‌اینکه مبالغ زیادی از گروه کوچکی از سرمایه‌گذاران جمع‌آوری شود، هر فرد مقدار کمی از آن‌را فراهم می‌کند.

آنچه که در ابتدا به عنوان طرح های پراکنده تامین مالی آغاز شد، منجر به گسترش پلتفرم های اختصاصی سرمایه گذاری جمعی شد، که از طریق یک سیستم قابل اعتماد مشترک باعث تعامل بین سرمایه گذاران و سرمایه پذیران شده است. در واقع، بر اساس داده های جمع آوری شده از بیش از هزاران پلتفرم، تحقیق در مورد وضعیت صنعت جهانی نشان می دهد که در سال 2017 حجم جهانی این بازار (با پوشش تمام مدل های سرمایه گذاری جمعی) به 371 میلیارد دلار رسیده است که 42 درصد رشد نسبت به سال 2016 داشته است. علاوه بر این، به استثناء چین، حجم جهانی 28 درصدی از 47 میلیارد دلار در 2016 به 60 میلیارد دلار در 2017 افزایش یافته است و با بیش از 48 درصد رشد به 89 میلیارد دلار در 2018 رسیده است.

با این حال، اصطلاح سرمایه گذاری جمعی اصطلاحی چتری است که منعکس کننده طیف گسترده ای از مدل های جمع آوری کمک مالی است. بین چهار مدل اصلی، از جمله وام دهی، سهام، پاداش و اهداء تفاوت وجود دارد. دو مدل اول جزو مدل های سرمایه گذاری و دو مدل دوم یعنی پاداش و اهداء جزو مدل های غیر سرمایه گذاری دسته بندی می شوند. افرادی که در تامین مالی نقش آفرینی می کنند، این انتظار را دارند که از سرمایه گذاری خود سود بدست آورند، بنابراین، عوامل انگیزشی آنها ماهیت مالی دارد. هرچند که ممکن است سرمایه گذار علاوه بر کسب منفعت مالی و سود، عواید غیر مادی مثل حس خوب کمک کردن به یک کسب وکار یا مشارکت در تامین هزینه ی تحصیل دانشجویی نیازمند را نیز مد نظر داشته باشد. در حقیقت این نوع سرمایه گذاری ها به افراد اجازه می دهد تا در یک موجودیت خصوصی سرمایه گذاری کنند، پس در نظر داشتن کراودفاندینگ به عنوان یکی از گزینه های سرمایه گذاری، به سرمایه گذاران این امکان را می دهد تا سبد خود را متنوع تر نموده و توسعه دهند. در حالیکه، در دو مدل دیگر سرمایه گذاری جمعی شرایط متفاوتی است، بطوریکه امکان بازگشت مستقیم منفعت مالی وجود ندارد و به جای آن ممکن است حامیان از مزایای دیگری مانند جوایز بهره مند شوند. این مدل ها ویژگی ها و جنبه های منحصر بفردی دارند که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد.

ذی نفعان سرمایه گذاری جمعی

در بطن اقدامات سرمایه گذاری جمعی، انتظار بازی برد-برد نهفته است، جایی که همه طرف ها از مزایای مختلف مشارکتشان در فرایند سود می برند، همانطور که در شکل 1 نشان داده شده است. سه طرف اصلی در معاملات سرمایه گذاری جمعی شامل سرمایه پذیر ، حامی یا پشتیبان و پلتفرم هستند.


شکل 1. پویایی های برد-برد در سرمایه گذاری جمعی

بر این اساس، در زمینه سرمایه گذاری جمعی، سرمایه پذیر می تواند به عنوان هر فرد یا سازمانی تعریف شود که برای تأمین مالی پروژه (ها) با هدف (ها) خاص فراخوان عمومی می دهد. در ادبیات این مفهوم به آنها خلاقان و یا کمپینر (مبارزان) نیز گفته می شود. سرمایه پذیران موفق ممکن است از پول دریافتی و همچنین از نتایج اعتبارسنجی بازار که ناشی از استقبال و پشتیبانی گسترده مردم است، ایجاد ارتباط با مشتریان احتمالی، مشارکت در تبلیغات بازاریابی با صرفه و همچنین گرفتن بازخورد برای تلاش در جهت توسعه محصول، بهره مند شوند.
به همین ترتیب، در بحث سرمایه گذاری جمعی، یک حامی می تواند به عنوان هر فرد یا سازمانی تعریف شود که با هدف (ها)ی خاصی به فراخوان عمومی برای تامین مالی پروژه (ها) پاسخ می دهد.
در ادبیات موضوع، به این گروه پشتیبان و یا سرمایه گذاران نیز نامیده شده است همچنین اهدا کنندگان یا خیرین در سرمایه گذاری جمعی مبتنی بر اهداء و یا اسپانسرها (حامیان مالی) در تأمین مالی جمعی مبتنی بر پاداش و یا سرمایه گذاران در سرمایه گذاری جمعی مبتنی بر سهام و یا وام دهندگان در سرمایه گذاری جمعی مبتنی بر وام.از نظر منافع حاصل از مشارکت در تأمین مالی جمعی، حامیان ضمن تقویت احساس تعلق آنها به گروه ها و جوامع خاص، سطح توانمندی مشتری خود را از طریق تأثیر در طراحی محصولات آینده بازار افزایش می دهند.

پلتفرم تأمین مالی جمعی به عنوان یک اپلیکیشن اینترنتی تعریف می شود که در آن میان سرمایه پذیران و حامیان بالقوه آنها ارتباط برقرار می شود و در عین حال تبادلات بین آنها مطابق با شرایط از پیش تعیین شده خواهد بود. چنین واسطه هایی درآمد خود را به صورت هزینه های موفقیت در کمپین ها و پرداخت برای خدمات پشتیبانی به دست می آورند. با این حال، با هر کمپین موفقیت آمیز تکمیل شده، شهرت و اعتبار خود را نیز افزایش می دهد. علاوه بر این، هر کمپین به پلتفرم کمک می کند تا پایگاه کاربری خود را هم بر اساس جذب سرمایه پذیران جدید و هم گسترش ارزش کاربران جدیدی که به منظور حمایت از یک کمپین خاص ثبت نام کرده اند و تبدیل آنها به سرمایه گذاران احتمالی کمپین های آینده ایجاد کند.

ذینفع دیگر، یعنی مراجع دولتی، گرچه مستقیماً در هر معامله دخیل نیستند، اما تأثیر زیادی بر نحوه توسعه صنعت و نحوه تعامل هر یک از طرفین معامله تأمین مالی جمعی با طرف دیگر دارند. به طور خاص، وضع قوانینی که براساس آنها مدل های مختلف سرمایه گذاری جمعی می توانند با تعریف الزامات انطباق که اساساً با هدف حمایت از مصرف کننده و سرمایه گذار انجام می شود، اقدام کنند.

فرایند سرمایه گذاری جمعی

کراودفاندینگ یا سرمایه گذاری جمعی فعالیتی سریع یا کوتاه مدت نیست و فرایندی با چندین مرحله را شامل می شود که به فعالیت ها و تمرکز متفاوت نیاز دارد. دو مرحله ی پیش از سرمایه گذاری و پس از سرمایه گذاری برای حامیان تعریف می شود. پیش از سرمایه گذاری شامل تلاش های ارزیابی ویژه و تصمیم گیری در مورد سرمایه گذاری بر اساس انگیزه های مربوطه است. مرحله ی پس از سرمایه گذاری نیز مربوط به مشارکت اضافی حامیان در یک پروژه در مراحل بعدی یا در فعالیت های ارزش افزوده یا سرمایه گذاری های اضافی است.

از دیدگاه سرمایه پذیر، نیز سه مرحله ی قبل، در حین و پس از کمپین را می توان متصور شد. با لحاظ کردن بینش های توسعه یافته در سال های اخیر، می توان فرایندی دقیق تر که شامل هفت مرحله است را عنوان نمود. هر چند این 7 مرحله در راستای همان مراحل قبلی هستند اما وضوح بیشتری را ارائه می دهند. شکل 2، سه مرحله اصلی را به همراه مراحل فرعی آن نشان می دهد. همانطور که در شکل نیز مشخص است، فعالیت های مرتبط با سرمایه پذیران که باید در طی مراحل انجام شود نیز فهرست شده اند.


شکل 2. فرایند کمپین سرمایه گذاری جمعی

در ابتدا، قبل از اینکه کمپین به طور رسمی منتشر شود و برای جمع آوری پول باز باشد، سرمایه پذیران باید مشارکت کنند در (1) برنامه ریزی کمپین. در طول این مرحله، اهداف کمپین تعریف می شود، پلتفرم های مختلف ارزیابی شده و یکی انتخاب می شود، مواد کمپین مانند متن ها و عناصر رسانه های بصری آماده می شوند، استراتژی های تبلیغاتی طراحی شده، و یک برنامه اجرایی با نقاط عمل و موعد هر یک تعیین می شود. در مرحله بعدی، سرمایه پذیران در (2) ایجاد کمپین شرکت می کنند - جایی که موارد در پلتفرم انتخابی بارگذاری می شوند، حضور در رسانه های اجتماعی برقرار می شود (به عنوان مثال صفحه فیس بوک، اینستاگرام، حساب توییتر و غیره)، و بازخورد اولیه از مخاطبین پایلوت اول جمع آوری می شود. سرانجام، (3) بررسی کمپین اتفاق می افتد هنگامیکه موارد ارسالی توسط اپراتورهای پلتفرم بررسی می شود ، که مطابقت با مقررات باشند و هویت سرمایه پذیر تأیید شده و و در بعضی موارد کیفیت موارد ارائه شده در پلتفرم بررسی می شوند. پس از برآورده سازی الزامات، پلتفرم، کمپین را برای انتشار تائید می کند، اطلاعات آن در دسترس عموم قرار می گیرد و جمع آوری بودجه فعال می شود.

دوم، پس از تأیید، کمپین زنده است و در طی یک دوره مشخص تعریف شده برای کمپین، سرمایه پذیران مشارکت می کنند در (4) مدیریت کمپین که شامل تلاش های تبلیغاتی به صورت آفلاین و آنلاین است، و به ویژه از طریق پلتفرم های رسانه های اجتماعی و بکارگیری روابط شبکه ای و اطلاعات و بروزرسانی های جدید به تدریج در اختیار طرفداران و دنبال کنندگان قرار می گیرد. در این مرحله، سرمایه پذیران باید بر روی در دسترس بودن و پاسخگویی به نظرات، پیشنهادات و سوالات مربوط به این بخش تمرکز کنند تا قابل اعتماد بودن را اثبات کنند و مانع از دست دادن مشارکت کنندگان احتمالی شوند. بدان معنا که، در این مرحله، فرایند تصمیم گیری حامیان نیز آغاز می شود.زمانیکه کمپین به روز آخر خود برسد، این فاز به پایان می رسد و (5) نتایج کمپین نهایی می شود. نتایج ممکن است بر اساس طرحی که در آن انجام می شود متفاوت باشد. کمپین هایی که تحت طرح همه یا هیچ چیز اجرا می شوند، تنها در صورت دستیابی به حداقل مبلغ تعیین شده، پس از کسر هزینه های پلتفرم، به سرمایه پذیران پرداخت می شوند. اگر این هدف برآورده نشود، پرداخت های انجام شده به پشتیبانانی که پرداخت نموده اند، بازگردانده می شود.

کمپین هایی که تحت عنوان طرح های همه را نگه دارید پس از کسر هزینه های پلتفرم، به سرمایه پذیران پرداخت می شود، صرف نظر از اینکه حداقل اهداف اعلام شده آنها برآورده شده است یا نه. در حالی که مدل های قبلی به مدل های سرمایه گذاری جمعی غیر سرمایه گذاری (مبتنی بر پاداش یا اهداء) مرتبط هستند، در مدل های سرمایه گذاری مبتنی بر سهام یا وام فقط طرح همه یا هیچ چیز امکان پذیر و در دسترس است. با این حال، برخی از پلتفرم ها به کمپین ها اجازه می دهند تا به جای یک مبلغ هدف مشخص، یک رنج را درنظر بگیرند. اما در چنین مواردی مبالغی که حداقل آستانه دامنه را تعیین می کند، به عنوان مبنای پرداخت همه یا هیچ چیز برای کمپین انتخاب می شود. سرانجام، پس از پایان کارزار ، مرحله پس از کمپین شروع می شود.

طی این دوره، سرمایه پذیران باید ابتدا (6) وعده های کمپین را در ارسال محصولات، خدمات یا اطلاعات وعده داده شده، پرداخت وام با بهره اعلام شده را انجام دهند، یا در صورت سرمایه گذاری در سهام، سرمایه گذاران را در مورد رشد شرکت و امور مالی مطلع کنند. در صورت تغییر در برنامه های اصلی که در کمپین ها مشخص شده و تصمیمات مشارکت مالی آگاهانه حامیان مالی، سرمایه پذیران باید صادقانه حامیان خود را در مورد چنین تغییراتی و پیامدهای آنها آگاه کنند. بعلاوه، حامیان شبکه ای از حامیانی را تشکیل می دهند که سرمایه پذیران می توانند و باید (7) روابط بیشتری را با آنها توسعه دهند. چنین حامیانی دارایی هایی هستند که می توانند بکار گرفته شوند و اگر در فعالیت های آینده مورد استفاده قرار گیرند ، ممکن است این موارد دور دیگری از جمع آوری سرمایه یا فعالیت های توسعه کسب وکار مانند گسترش فعالیت های تبلیغاتی یا مشارکت در طرح های توسعه محصول باشد.

در این زمینه، تحقیقات نشان می دهد که سوابق و تجربه سرمایه پذیران می تواند منجر به ایجاد سرمایه اجتماعی شود که از جذب سرمایه موفقیت آمیز اضافی در کمپین های بعدی پشتیبانی می کند، اما اگر بیش از حد استفاده شود محدودیت های خود را دارد و با گذشت زمان کاهش می یابد.

مدل های سرمایه گذاری جمعی

در طول دهه گذشته، شاهد ظهور و محبوبیت روزافزون سرمایه گذاری جمعی از طریق گسترش هزاران پلتفرم آنلاین در سراسر جهان بوده ایم. اکثر پلتفرم ها دارای ویژگی های مشترکی هستند: اول اینکه فرمت ارائه در کمپین را به سرمایه پذیران برای معرفی پروژه خود ارائه می دهند و برای همه کاربران آنلاین قابل دسترسی هستند. به دلیل ازحذف واسطه است که سرمایه گذاری جمعی یکی از موفق ترین نمونه های اقتصاد مشارکتی در دنیا محسوب می شود. ویژگی شفافیت نیز از ویژگی های مهم این پلتفرم ها است که این شفافیت با آنلاین بودن همه چیز ایجاد می شود. دوم، امکان مشارکت گسترده در تراکنش های مالی کوچک و متوسط وجود دارد، در حالی که ریسک ها را در حد معقول نگه می دارد و سوم، فراهم کردن اطلاعات مالی مربوط به کمپین و پیشرفت آن و نیز ابزارهای ارتباطی برای تعامل بین حامیان و سرمایه پذیر است. بعلاوه، برخی پلتفرم ها نیز مشاوره، روابط عمومی رسانه های اجتماعی و سایر خدمات پشتیبانی را نیز ارائه می دهند.

همانطور که پیشتر اشاره شد، چهار مدل اصلی در سرمایه گذاری جمعی، مدل های مبتنی بر سهام، مبتنی بر وام، مبتنی بر پاداش و مبتنی بر اهداء هستند.

مدل های مبتنی بر سهام در عمل پیچیده ترین حالت سرمایه گذاری جمعی است. در این حالت پاداش حامیان در ازای سرمایه گذاری، دریافت سهام، سود سهام یا حق رأی در سهام مخاطره آمیز است. در این حالت حامی، سود مستقیم دریافت نکرده بلکه به نوعی در سرمایه گذاری مخاطره پذیر مشارکت دارد. حامیان با توجه به ریسک بسیار بالایی که از تامین مالی متحمل می شوند، انتظار بازدهی زیاد از رشد سهام شرکت و موفقیت کسب وکار دارند. چرا که اگر کسب و کار با شکست مواجه شود، حامیان یا سرمایه گذاران سرمایه خود را از دست داده و متضرر خواهند شد. این مدل، با بالاترین سطح وجوه جمع آوری شده مرتبط است و شامل پروژه هایی با افق زمانی طولانی و برخی با بالاترین سطح ریسک می شود. قوانین حاکم بر این مدل، سختگیرانه است و به شدت به چارچوب های قانونی حمایتی وابسته است و اغلب سرمایه سهامداران را به سرمایه گذاران حرفه ای محدود می کند. پلتفرم ها از سطح بالایی از فیلترها استفاده می کنند، فقط اقلیت کمی از پروژه های پیشنهادی برای انتشار و کمپین های زنده تأیید می شوند. مدل های سرمایه گذاری جمعی مبتنی بر سهام، بالاترین میزان موفقیت را در بین کمپین های تأیید شده برای انتشار دارند. این مدل انتخابی مناسب برای کسب وکارهایی است که قابلیت رشد بسیار بالایی دارند و مناسب کارآفرینانی است که در فکر توسعه کسب وکار کوچک خود را داشته و هدف آنها توسعه محصولات بیشتر است.

ویژگی مدل های مبتنی بر وام با توجه به مدل به کار رفته و مخاطبان هدف متنوع تر است. اوراق بهادار مبتنی بر بدهی شامل بالاترین حجم جمع آوری شده به طور متوسط در هر کمپین، با نرخ بهره کم و نرخ موفقیت بسیار بالا است. از طرف دیگر، وام دهی فرد به فرد مبالغ نسبتاً کمی را شامل می شود و علی رغم نرخ پایین بهره، در بین همه مدل ها کمترین میزان موفقیت را دارد.

در واقع در مدل مبتنی بر وام سرمایه گذاری جمعی، به وام گیرندگان مستقل این امکان را می دهد تا تقاضای وام بدون وثیقه داشته باشند و اگر توسط پلتفرم پذیرفته شود، پول را از مردم قرض بگیرند و بعد با بهره آن (ممکن است بدون بهره باشد) بازپرداخت کنند. در این مدل، موضوعات افراد برای وام گرفتن به دقت بررسی شده و معمولا با درصد کمی از درخواست های وام موافقت می شود. از سویی، حامی در جستجوی حمایت از یک ایده برای سرمایه گذاری با سوددهی بیشتر از موسسات مالی و بانک ها است. این مدل، با صرفه جویی در زمان، تأمین مالی سازنده ایده یا کسب وکار را سرعت می بخشد.

در سرمایه گذاری جمعی مبتنی بر پاداش، اعطای پاداش به حامیان به دلیل حمایت انها است. این پاداش ها بسته به میزان مشارکت متفاوت تعریف می شوند. گاهی این مشارکت ها به صورت حمایت جمعی است که در این حالت حامی در مورد پاداش مشخصی که سرمایه پذیر متعهد شده پرداخت کند، توافق دارد و اغلب این پاداش ها به صورت خدمات هستند. در مواردی نیز حمایت مالی در قالب پیش فروش جمعی یا پیش سفارش جهت حمایت در تولید محصول مثل کتاب، فیلم، نرم افزار، محصول جدید و غیره است. در مقابل سرمایه پذیر متعهد می شود که نسخه اولیه از محصول یا خدمت، تحویل حامی گردد.

در این مدل مبالغ ناچیزی را شامل می شود و با سطح موفقیت متوسط و سطح ریسک پائین همراه است. در اینجا، در حالی که کلاهبرداری کاملاً نادر است، تحویل دیرهنگام یکی از جنبه های اصلی کمپین های سرمایه گذاری جمعی مبتنی بر پاداش است.
تأخیرها غالباً به مبالغ بسیار کم یا مبالغ بسیار زیاد جمع شده مرتبط هستند. در مورد اول، کارآفرینان احتمالاً هزینه های بالاتر از حد انتظار را دارند که ممکن است تولید و تحویل را به تأخیر بیندازد و در حالت دوم، کارآفرینان ممکن است با جذب سرمایه ی بیش از حد و تقاضای زیاد روبرو شوند که باعث ایجاد پیچیدگی های می شود و نیاز به زمان بیشتری برای غلبه بر آنها توسط کسب و کارهای نسبتا کوچک است. و در نهایت، تأمین مالی جمعی مبتنی بر اهدا به طور متوسط با کمترین مبالغ جمع آوری شده در هر کمپین همراه است و با نرخ موفقیت متوسط در مقایسه با سایر مدل ها مشخص می شود. به هر صورت به عنوان یکی از مدل های سرمایه گذاری جمعی و عدم وجود منافع ملموس در قبال وجوه جمع آوری شده شناخته می شود. این مدل بیشتر شبیه به حمایت های خیریه ای است. اگرچه در اصل عملی نوع دوستانه است ولی سرمایه پذیران هیچ وظیفه ای برای اعطای پاداشی به حامی در مقابل حمایت صورت گرفته ندارند. در حقیقت، مشارکت مالی افراد برای پروژه ها با انگیزه های خیرخواهانه است و می تواند در میان افراد مختلف ایجاد انگیزه کند.
نمودار1، مدل های مختلف سرمایه گذاری جمعی را از نظر سطح پیچیدگی و ریسک نشان می دهد.

نمودار 1. مقایسه مدل های مختلف سرمایه گذاری جمعی از نظر پیچیدگی و سطح ریسک

آخرین کمپین
کمپین موفق
موتور فرهاد
موتور فرهاد

پایان یافته

151حامی

28,172,611 تومان از 20,000,000 تومان